زگیل معمولاً به شکل برجستگی کوچکی روی دست یا پا دیده می‌شود؛ گاهی زبر است و گاهی زیر پوست ضخیم کف پا پنهان می‌شود. بسیاری از زگیل‌ها بی‌خطرند و ممکن است خودبه‌خود از بین بروند، اما درد، گسترش ضایعه یا مزاحمت آن هنگام کار و راه‌رفتن می‌تواند دلیل درمان باشد.۱
برای زگیل دست و پا، داروی موضعی و فریز از روش‌های رایج‌اند. بااین‌حال قبل از خرید محلول باید معلوم باشد برجستگی واقعاً زگیل است؛ هر زائده‌ای روی پوست با داروی زگیل درمان نمی‌شود. محل ضایعه هم اهمیت دارد و محصول مخصوص کف پا را نباید برای صورت یا ناحیه تناسلی استفاده کرد.۲
زگیل چیست؟
زگیل، رشد موضعی پوست بر اثر بعضی انواع ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. این ویروس خانواده بزرگی دارد؛ انواعی که زگیل معمولی پوست ایجاد می‌کنند با انواع درگیرکننده مخاط تفاوت دارند. ویروس با تماس پوستی منتقل می‌شود و دستکاری ضایعه می‌تواند آن را از یک قسمت بدن به قسمت دیگری پخش کند.۶
پس نام HPV به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد که عفونت در کدام محل و از چه نوعی است. دیدن زگیل روی انگشت، به معنی عفونت تناسلی نیست و از روی آن نمی‌توان درباره راه انتقال جنسی نتیجه گرفت. این مطلب بیشتر درباره زگیل‌های معمولی دست و پاست؛ زگیل ناحیه تناسلی به درمان جداگانه نیاز دارد.۶
ممکن است زگیل را تازه امروز دیده باشید، اما تماس با ویروس مربوط به ماه‌ها قبل باشد. زمان دیده‌شدن برجستگی با زمان ورود ویروس یکسان نیست. برای همین، معمولاً نمی‌توان یک بار رفتن به استخر یا تماس مشخص را با اطمینان علت دانست.۱۳
انواع زگیل چه شکلی‌اند؟
زگیل دست و اطراف ناخن
زگیل معمولی اغلب گرد یا بیضی و زبر است و روی انگشت، پشت دست یا اطراف ناخن دیده می‌شود. رنگ آن ممکن است شبیه پوست یا روشن‌تر و تیره‌تر باشد. نقطه‌های سیاه کوچکِ بعضی زگیل‌ها رگ خونی‌اند؛ این نقطه‌ها «ریشه»ای نیستند که با کندن بیرون بیایند.۷
همین تصورِ ریشه، بعضی افراد را به بریدن ضایعه ترغیب می‌کند. اما مسئله، یک جسم خارجی فرو رفته در پوست نیست که با بیرون‌آوردنش کار تمام شود. شناختن نقطه‌های تیره کمک می‌کند درمان را با تلاش برای تخلیه یا کندن زگیل اشتباه نگیرید.
زگیل کف پا و زگیل موزاییکی
زگیل کف پا یا «وروکا» گاهی زیر لایه ضخیمی شبیه پینه قرار می‌گیرد و در قسمت‌های تحمل‌کننده وزن دردناک می‌شود. نوع موزاییکی از چند زگیل کوچکِ کنار هم تشکیل می‌شود. تشخیص آن از میخچه همیشه آسان نیست و گاهی پزشک با کم‌کردن لایه ضخیم، نشانه‌های ضایعه را بهتر می‌بیند.۴
وجود پوست سفت روی کف پا، به‌تنهایی تشخیص را روشن نمی‌کند. چیزی که فرد آن را «میخچه» می‌نامد ممکن است زگیل باشد و برعکس. اگر چند بار محصولی برای یک تشخیص حدسی استفاده شده و نتیجه‌ای ندیده‌اید، تکرار همان کار با شدت بیشتر، ابهام تشخیص را برطرف نمی‌کند.
کفش جادار و پد مخصوص کاهش فشار می‌تواند از درد زگیل کف پا کم کند. پد، خودِ زگیل را از بین نمی‌برد؛ کاربردش این است که فشار کمتری به محل درد برسد. بریدن لایه ضخیم با تیغ در خانه راه مناسبی برای کم‌کردن این درد نیست.۲
زگیل مسطح و رشته‌ای روی صورت
زگیل مسطح کوچک‌تر و کم‌برجسته‌تر است و ممکن است چندتایی روی صورت یا قسمت‌های دیگر دیده شود. نوع رشته‌ای، زائده‌های باریکی دارد که از سطح پوست بیرون آمده‌اند. این شکل‌ها برای شناخت اولیه مفیدند، اما شباهت به عکس، جای معاینه ضایعه نامشخص را نمی‌گیرد.۷
هر برجستگی گوشتی زگیل نیست. برای نمونه، اسکین تگ ممکن است با پایه‌ای باریک از پوست آویزان باشد و در گردن یا چین‌های بدن دیده شود. اگر چنین زائده‌ای را زگیل فرض کنیم، ممکن است دارویی روی آن بزنیم که اصلاً برای آن مشکل ساخته نشده است.۹
آیا همه زگیل‌ها به درمان نیاز دارند؟
زگیل بدون درد و مزاحمت را همیشه لازم نیست فوراً برداشت. بعضی زگیل‌ها با گذشت زمان خودبه‌خود برطرف می‌شوند و خود درمان هم ممکن است ناراحتی ایجاد کند. در مقابل، درد، پخش‌شدن یا ناراحتی از ظاهر ضایعه می‌تواند دلیل انتخاب درمان باشد.۳
مثلاً یک برجستگی کوچک روی پشت دست که مزاحم نیست با زگیلی روی کف پا که هر قدم را دردناک می‌کند، وضعیت یکسانی ندارد. در اولی، صبر ممکن است انتخاب قابل قبولی باشد؛ در دومی، درمان و کاهش فشار روی محل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. انتخاب روش از همین تفاوت‌های مشخص شروع می‌شود، نه از قوی‌ترین نام روی قفسه داروخانه.
سالیسیلیک اسید چگونه زگیل را درمان می‌کند؟
سالیسیلیک اسید لایه‌های زگیل را به‌تدریج برمی‌دارد. این ماده در بعضی محلول‌ها، ژل‌ها، چسب‌ها و پدهای مخصوص زگیل وجود دارد. اثر آن تدریجی است؛ قرار نیست با یک بار مصرف، تمام برجستگی جدا شود. روی بسته باید مشخص باشد که محصول برای درمان زگیل ساخته شده است.۳
وجود نام یک اسید در محصول آرایشی، آن محصول را به داروی زگیل تبدیل نمی‌کند. شکل دارویی، غلظت و محل مجاز مصرف با هم اهمیت دارند. برای مثال، دستور یک چسب را نمی‌توان به محلول مایع منتقل کرد؛ همان‌طور که ظاهر مشابه دو بطری هم یکسان‌بودن محتویاتشان را ثابت نمی‌کند.
در برچسب یک محلول ۱۷درصدی سالیسیلیک اسید در DailyMed، مصرف برای زگیل معمولی و کف پا آمده و استفاده روی صورت، مخاط، زگیل تناسلی، خال و پوست تحریک‌شده یا عفونی منع شده است. این برچسب مربوط به همان فرآورده است و دستورش نباید به همه محصولات تعمیم داده شود.۱۰
روش عمومی آماده‌کردن محل
اگر درمان موضعی برای شما مناسب تشخیص داده شده، آماده‌کردن آرام پوست به مصرف درست کمک می‌کند. دستور محصول و نسخه بر این مراحل عمومی مقدم است:
- زگیل را حدود پنج دقیقه در آب گرم ملایم نرم کنید.
- هر چند روز، لایه مرده سطح را با سوهان یک‌بارمصرف یا سنگ پای اختصاصی، به‌آرامی کم کنید؛ پوست نباید زخمی شود.
- محل را کاملاً خشک کنید و دارو را طبق دستور همان بسته فقط روی زگیل بزنید.
- وسیله استفاده‌شده را برای ناخن، پوست سالم یا فرد دیگر به کار نبرید.۵
هدف از کم‌کردن لایه سطحی، بریدن تا رسیدن به درد یا خون نیست. دارو باید روی خود ضایعه قرار بگیرد، نه اینکه برای اطمینان، محدوده بزرگ‌تری از پوست سالم را بپوشاند. اگر مشخص نیست کدام قسمت زگیل و کدام قسمت پوست اطراف است، پیش از ادامه مصرف باید این ابهام روشن شود.
برای محافظت از پوست اطراف، در بعضی دستورهای مراقبت کودک استفاده از وازلین مطرح است. محصول باید برای سن کودک مناسب باشد و راهنمای بسته رعایت شود. از روی دارویی که برای خودتان تهیه کرده‌اید، مقدار یا برنامه کودک را حدس نزنید.۸
اگر هنگام مصرف درد، خونریزی یا تاول ایجاد شد، مصرف را متوقف کنید و کمک پزشکی بگیرید. تحریک شدید، علامت اثر بهتر دارو نیست. درمان منظم با آسیب‌زدن مکرر به پوست فرق دارد.۵
درمان زگیل چقدر زمان می‌برد؟
محصولات داروخانه‌ای ممکن است تا سه ماه مصرف لازم داشته باشند و همیشه هم موفق نیستند. بعضی زگیل‌ها بدون درمان طی ماه‌ها یا سال‌ها از بین می‌روند. بنابراین باقی‌ماندن برجستگی پس از یکی دو نوبت مصرف، به‌تنهایی شکست درمان را ثابت نمی‌کند.۱
از طرف دیگر، طولانی‌بودن دوره مجوز ادامه‌دادن روی پوست آسیب‌دیده نیست. مدت مجاز مصرف و شرایط توقف باید از دستور همان محصول روشن باشد. اگر دوره تعیین‌شده تمام شده و ضایعه باقی مانده، درمان باید بازبینی شود؛ تمدید نامحدود یا عوض‌کردن پی‌درپی اسیدها راه مشخصی برای نتیجه بهتر نیست.
فریز زگیل چگونه انجام می‌شود؟
در فریز یا کرایوتراپی، سرمای شدید، معمولاً با نیتروژن مایع، بافت ضایعه را تخریب می‌کند. ماده سرد با ابزار مناسب به محل زده می‌شود و مدت تماس با توجه به اندازه و ضخامت ضایعه تنظیم می‌شود. درد، قرمزی، تاول و تغییر رنگ پوست از پیامدهای ممکن‌اند؛ گاهی هم ضایعه برمی‌گردد یا روش دیگری لازم می‌شود.۱۱
فریزِ مطب به معنی جداشدن فوری زگیل در همان لحظه نیست. پس از آن، پوستِ درمان‌شده واکنش نشان می‌دهد و طی روند ترمیم تغییر می‌کند. ممکن است برای درمان زگیل چند جلسه با فاصله لازم باشد؛ کوتاه‌بودن زمان انجام کار را نباید با تمام‌شدن دوره اشتباه گرفت.۱
بعد از فریز، دلمه را نکنید و تاول را خودسرانه باز نکنید. محل را مطابق دستور درمانگر مراقبت کنید. افزایش درد همراه چرک می‌تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به بررسی دارد. احتمال تغییر رنگ، به‌خصوص در پوست تیره، از نکته‌هایی است که در انتخاب این روش اهمیت دارد.۱۱
محصول فریز خانگی نیز دستور مخصوص خود را دارد و همان ابزار مطب نیست. زمان تماس یا روش کار با نیتروژن مایع را برای آن تقلید نکنید. اگر محصولی مجاز به مصرف خانگی است، این مجوز به معنی مناسب‌بودن آن برای هر محل و هر فرد نیست.۵
برای زگیل کف پا، فریز همیشه بهتر است؟
خیر. در یک کارآزمایی روی افراد دوازده‌ساله و بالاتر، برتری روشنی برای فریز نسبت به سالیسیلیک اسید در پاک‌شدن زگیل کف پا در دوازده هفته دیده نشد. این نتیجه مربوط به همان برنامه‌های بررسی‌شده است و به معنی یکسان‌بودن همه محصولات و روش‌ها در همه افراد نیست.۱۲
پس نام دستگاه یا انجام درمان در مطب، به‌تنهایی روش برتر را مشخص نمی‌کند. محل زگیل، درد، درمان‌های قبلی و امکان مصرف منظم داروی موضعی هم اهمیت دارند. برای کف پا، درد ناشی از خود درمان نیز باید در کنار مزاحمتی که زگیل ایجاد کرده سنجیده شود.
اگر درمان اولیه جواب نداد، چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
برای بعضی زگیل‌های مقاوم، متخصص ممکن است روش‌هایی مانند لیزر یا برداشت ضایعه را در نظر بگیرد. این روش‌ها هم محدودیت دارند و احتمال درد یا باقی‌ماندن جای زخم، به‌خصوص روی کف پا، مهم است. برای همه زگیل‌ها یک روش تضمینی وجود ندارد.۴
از نظر هزینه نیز قیمت یک جلسه با جمع هزینه درمان فرق دارد. ممکن است دارو، مراجعه بعدی یا چند جلسه لازم باشد. پیش از پرداخت برای یک بسته، باید نام خدمات و اینکه کدام هزینه‌ها جداگانه‌اند روشن باشد؛ گران‌تر بودن بسته، نتیجه قطعی را ثابت نمی‌کند.
زگیل صورت و ناحیه تناسلی درمان جداگانه دارد
محلول بدون نسخه دست و پا برای صورت و ناحیه تناسلی مناسب نیست. ضایعه روی لب، داخل دهان یا اطراف مقعد نیز نباید با فرض یک زگیل معمولی درمان شود. این ناحیه‌ها به تشخیص و روش متناسب با خودشان نیاز دارند.۲
در زگیل تناسلی، محل، تعداد و اندازه ضایعات و شرایط فرد در انتخاب درمان نقش دارد. بعضی داروها با نسخه برای مصرف بیمار هستند و بعضی اقدامات در مطب انجام می‌شوند. هیچ‌یک از این برنامه‌ها را نباید از دستور درمان زگیل یک انگشت برداشت کرد.۱۴
چگونه احتمال انتقال زگیل را کمتر کنیم؟
نمی‌توان همیشه جلوی تماس با ویروس را گرفت، اما چند مراقبت مشخص احتمال انتقال را کمتر می‌کند:
- پس از لمس یا درمان زگیل، دست‌ها را بشویید و ضایعه را نکنید.
- حوله، تیغ، ناخن‌گیر و ابزار سوهان را مشترک استفاده نکنید.
- در رختکن، کنار استخر و حمام عمومی دمپایی بپوشید.
- خراش‌ها را تمیز و پوشیده نگه دارید و ناخن یا پوست اطراف آن را نجوید.۱۵
اگر زگیل کف پا دارید، هنگام شنا از پوشش ضدآب مناسب استفاده کنید و جوراب را روزانه عوض کنید. ابزار کم‌کردن پوست ضخیم نیز باید مخصوص همان محل بماند. ازبین‌رفتن یک ضایعه، تضمین نمی‌کند که در آینده زگیل تازه‌ای ایجاد نشود.۱۳
چه درمانی برای زگیل کودک مناسب است؟
اگر زگیل کودک درد یا مزاحمت ندارد، همیشه درمان لازم نیست. در صورت ناراحتی یا درد، سن و تحمل کودک در انتخاب روش مهم است. فریز می‌تواند دردناک باشد و بریدن زگیل به دلیل احتمال عود و جای زخم، راه‌حل معمول مناسبی برای کودک نیست.۸
برای همکاری کودک، یک مراقبت مشخص را توضیح دهید؛ مثلاً این سوهان فقط برای همان قسمت است و نباید با ابزار ناخن قاطی شود. سرزنش بابت ابتلا یا تکرار «دست نزن» بدون توضیح، جای آموزش ساده را نمی‌گیرد. قرار است کودک بداند چه کاری انجام دهد، نه اینکه از ظاهر پوستش خجالت بکشد.
چه ضایعه‌ای باید معاینه شود؟
خونریزی، تغییر ظاهر، رشد سریع، درد قابل توجه، برگشت مکرر یا شک به زگیل‌بودن، دلیل بررسی است. متخصص معمولاً پوست را معاینه می‌کند و در بعضی ضایعات غیرمعمول یا مقاوم، نمونه‌برداری لازم می‌شود تا علت مشخص شود. پیشنهاد نمونه‌برداری به‌تنهایی تشخیص بیماری خطرناک نیست.۳
افراد دارای ضعف ایمنی نباید زگیل کف پا را خودسرانه درمان کنند. داروهای سرکوب‌کننده ایمنی هم در این گروه اهمیت دارند. اگر چنین شرایطی دارید، انتخاب روش باید با توجه به سلامت پوست و وضعیت کلی شما انجام شود.۱۳
سوالات متداول
زگیل دست مسری است؟
بله. تماس پوستی و دستکاری می‌تواند ویروس را منتقل کند. شستن دست‌ها و جدا نگه‌داشتن وسایل شخصی به کاهش احتمال انتقال کمک می‌کند.۱۵
زگیل چه زمانی از بین می‌رود؟
ممکن است بدون درمان ماه‌ها یا سال‌ها باقی بماند. درمان موضعی هم تدریجی است؛ مدت همان محصول را دنبال کنید و در صورت آسیب پوست ادامه ندهید.۱
فریز برای زگیل کف پا بهتر از اسید است؟
همیشه نه. در مطالعه مقایسه‌ای، برتری روشنی برای فریز دیده نشد. نتیجه به همان روش‌ها و افراد مطالعه مربوط است و انتخاب فردی باید جدا انجام شود.۱۲
ریشه زگیل را باید با تیغ بیرون آورد؟
خیر. زگیل را در خانه نبرید، نسوزانید و نکنید. نقطه‌های تیره آن ریشه قابل برداشت نیستند و دستکاری می‌تواند پوست را زخمی کند.۲
آیا یک جلسه، زگیل را برای همیشه از بین می‌برد؟
چنین تضمینی وجود ندارد. ممکن است چند نوبت یا تغییر روش لازم باشد و پس از درمان نیز ضایعه برگردد.۱۱
درباره این مقاله و اطلاعات پزشکی آن
این مقاله توسط تیم این‌ریلیتی، بر پایه بررسی منابع علمی مرتبط، تحقیق و گردآوری شده است. هدف آن، کمک به آگاهی شما درباره سلامت است.
اطلاعات این مقاله جایگزین مراجعه به پزشک، ارزیابی پزشکی، تشخیص یا درمان نیست. برای بررسی علائم و تصمیم‌گیری درباره درمان، با پزشک مشورت کنید.
