وقتی کودک شب از خارش بیدار می‌شود و با هر بار خاراندن پوستش بیشتر آسیب می‌بیند، پیدا‌کردن یک کرم مناسب به دغدغه هر روز خانواده تبدیل می‌شود. اگزما در کودکان معمولاً با خشکی و خارش همراه است و می‌تواند مدتی آرام شود و دوباره برگردد. مراقبت منظم و درمان متناسب با سن و محل درگیری کمک می‌کنند علائم کنترل شوند؛ برگشت بیماری لزوماً به معنی اشتباه شما نیست.۱
ابتدا ببینیم پوست کودک به مراقبت معمول نیاز دارد یا نشانه‌ای هست که باید زودتر بررسی شود. پس از روشن‌شدن این موضوع، انتخاب مرطوب‌کننده، حمام و فهم نسخه آسان‌تر می‌شود. در ادامه، این کارها را به یک مسیر قابل انجام برای خانواده تبدیل می‌کنیم.
اگزما در کودکان چیست؟
اگزما نام گروهی از التهاب‌های پوست است و نوع شایع آن در کودکان، درماتیت آتوپیک است. پوست ممکن است خشک، خارش‌دار و پوسته‌پوسته شود؛ در پوست تیره‌تر، رنگ التهاب همیشه قرمز روشن نیست. این مشکل واگیردار نیست و کودک آن را با تماس معمول به هم‌بازی خود منتقل نمی‌کند.۱
برای خانواده، مهم‌تر از حفظ‌کردن اسم بیماری این است که شکل معمول پوست کودک را بشناسند. اگر هر بار تغییر تازه‌ای می‌بینید، آن را کنار تغییرهای قبلی قرار دهید: همان ناحیه همیشگی است یا جای تازه‌ای درگیر شده؟ بیشتر خارش دارد یا درد؟ این توصیف‌ها برای گفت‌وگو با پزشک روشن‌تر از برچسب‌هایی مانند «حساسیت شدید» هستند.
شکل و محل اگزما با بزرگ‌شدن کودک تغییر می‌کند
در شیرخواران، صورت و گونه‌ها از محل‌های شایع درگیری‌اند و ممکن است سر، تنه یا اندام‌ها هم درگیر شوند. در کودکان بزرگ‌تر، چین آرنج و پشت زانو، مچ‌ها و قوزک‌ها بیشتر دیده می‌شوند. خارش می‌تواند خواب را مختل کند؛ محل ضایعه به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.۳
اگر لکه‌ای تازه دیده‌اید، یک عکس واضح در نور معمول بگیرید و تاریخ آن را نگه دارید. لازم نیست هر ساعت عکس تازه‌ای ثبت کنید؛ هدف، داشتن نمونه‌ای برای نشان‌دادن روند است. در عکس، بهتر است محل ضایعه معلوم باشد، چون یک نمای خیلی نزدیک ممکن است اندازه و جای آن را نشان ندهد.
در میان بیماری‌های پوستی، خارش نشانه مشترک بسیاری از مشکلات است. اگر برای نخستین بار چنین علائمی ایجاد شده یا الگوی قبلی تغییر کرده است، معاینه به روشن‌شدن علت کمک می‌کند. پزشک معمولاً ظاهر پوست، سابقه علائم و زمینه خانوادگی را کنار هم بررسی می‌کند.۱
علت اگزما در کودکان چیست؛ آیا غذا مقصر است؟
علت اگزما به یک عامل ساده محدود نمی‌شود. زمینه خانوادگی و حساس‌بودن پوست در آن نقش دارند و گرما، خشکی، شوینده‌ها یا لباس زبر می‌توانند علائم را تشدید کنند. پیدا‌کردن عامل تشدیدکننده با پیدا‌کردن علت اصلی بیماری یکسان نیست؛ ممکن است چند تماس روزمره در کنار هم پوست را آزار دهند.۳
برای پیگیری، به یک موقعیت مشخص توجه کنید. اگر بعد از مهدکودک خارش بیشتر است، لازم نیست همان روز همه وسایل خانه عوض شوند. ابتدا ببینید چه چیزی با روزهای دیگر تفاوت داشته است: لباس، زمان حمام، گرمای محیط یا محصول مصرفی. این یادداشت، ابزار گفت‌وگوست و به‌خودی‌خود وجود حساسیت به یک ماده را ثابت نمی‌کند.
حذف چند گروه غذایی بدون ارزیابی، درمان معمول اگزما نیست و می‌تواند رشد و دریافت مواد مغذی را مختل کند. بررسی حساسیت غذایی بیشتر وقتی مطرح می‌شود که واکنش فوری پس از غذای مشخص وجود داشته باشد یا اگزمای متوسط تا شدید با مراقبت و درمان مناسب کنترل نشود.۴
حمام کودک مبتلا به اگزما را چطور انجام دهیم؟
آب ولرم، زمان کوتاه و شوینده ملایم بدون عطر، پایه مراقبت هنگام حمام‌اند. توصیه آکادمی پوست آمریکا، محدودکردن حمام به حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه و استفاده از شوینده فقط در صورت نیاز است. پس از حمام، پوست را با ضربه‌های آرام تا حدی خشک کنید و از مالش با حوله بپرهیزید.۵
وسایل مورد نیاز را پیش از حمام آماده کنید تا بعد از بیرون‌آمدن کودک دنبال کرم یا لباس نگردید. اگر نسخه‌ای دارد، محل مصرف هر دارو را از قبل روشن کرده باشید. بهتر است کارها با یک ترتیب ثابت و ساده انجام شوند؛ نه آن‌قدر طولانی که کودک خسته شود و نه آن‌قدر شتاب‌زده که دستور دارو فراموش شود.
محصولی که برای بزرگسالان بوی خوشی دارد، الزاماً برای پوست حساس کودک مناسب نیست. هنگام خرید، نام و ترکیب محصول را بررسی کنید و اگر بین چند شوینده مردد هستید، از داروساز درباره فرآورده بدون عطر و مناسب کودک بپرسید. برچسب «کودک» به‌تنهایی پاسخ همه پرسش‌های مربوط به پوست مبتلا به اگزما را نمی‌دهد.
بهترین کرم برای درمان اگزما نوزادان کدام است؟
برای انتخاب مرطوب‌کننده، معمولاً کرم غلیظ یا پماد ساده و بدون عطر مطرح است. بعضی کودکان با وازلین ساده سازگاری خوبی دارند؛ ممکن است پیدا‌کردن بافت قابل تحمل به امتحان چند گزینه نیاز داشته باشد. مرطوب‌کننده باید بخشی از مراقبت منظم باشد، نه محصولی که فقط هنگام دیدن قرمزی استفاده می‌شود.۵
اگر عبارت‌هایی مثل «کرم کیو وی برای اگزما کودکان» را جست‌وجو کرده‌اید، پیش از تصمیم به نام کامل محصول توجه کنید. یک برند می‌تواند چند فرآورده متفاوت داشته باشد و یک تجربه خوب در کودک دیگر، جای بررسی ترکیب و وضعیت کودک شما را نمی‌گیرد. سؤال مفید این است که این محصول دقیقاً مرطوب‌کننده است یا دارو، و برای کدام ناحیه توصیه شده است.
اگر مرطوب‌کننده پس از مصرف سوزش ماندگار یا واکنش پوستی ایجاد می‌کند، با پزشک یا داروساز درباره جایگزین صحبت کنید. برای برداشتن محصول از ظرف، از قاشق تمیز یا بسته پمپی استفاده کنید تا محتویات ظرف آلوده نشود. باقی‌ماندن مرطوب‌کننده روی لباس و رختخواب نیز نزدیکی به شعله و سیگار را خطرناک‌تر می‌کند.۶
برای مقایسه قیمت‌ها، فقط بهای یک ظرف را نبینید؛ حجم، نوع مصرف و میزان قابل تحمل‌بودن محصول هم در انتخاب عملی اهمیت دارند. لازم نیست فهرست بلندبالایی از محصولات در خانه داشته باشید. وقتی بدانید هر محصول برای چه کاری است، استفاده از آن و توضیح نتیجه به پزشک آسان‌تر می‌شود. انبوه کرم‌های مشابه، بدون دستور مشخص، این ابهام را حل نمی‌کند.
داروی اگزمای کودک را چگونه با اطمینان بیشتری مصرف کنیم؟
مرطوب‌کننده و داروی ضدالتهاب وظیفه یکسانی ندارند. برنامه درمان ممکن است کورتون موضعی یا داروهای دیگر داشته باشد و باید با سن، محل و شدت درگیری هماهنگ شود. در اگزمای شدیدتر، گزینه‌های تخصصی دیگری هم وجود دارند؛ انتخاب آن‌ها به ارزیابی فردی نیاز دارد.۷
از پزشک بخواهید دستور را برای هر قسمت جدا توضیح دهد. «روزی یک بار روی قسمت مشخص تا موعد تعیین‌شده» با جمله مبهم «وقتی لازم شد بزنید» فرق دارد. اگر نمی‌دانید پوست بهترشده هنوز به همان دارو نیاز دارد یا نه، درباره برنامه ادامه یا قطع آن سؤال کنید. نسخه یک خواهر یا برادر را هم بدون بررسی برای کودک دیگر استفاده نکنید.
ترس از کورتون می‌تواند باعث شود خانواده داروی تجویزشده را کمتر از دستور مصرف کند. در مقابل، مصرف بیشتر یا طولانی‌تر از دستور هم راه جبران نیست. داروی استروئیدی در کودکان وقتی درست انتخاب و طبق دستور استفاده شود، می‌تواند به کنترل اگزما کمک کند. اگر نگران قدرت دارو یا مصرف روی صورت هستید، سؤال را مستقیم مطرح کنید.۳
برای مرور نسخه، این چهار مورد را روی یک برگه بنویسید و از درمانگر بخواهید خانه‌های مبهم را کامل کند:
- نام دارو و اینکه روی کدام قسمت پوست مصرف شود.
- مقدار هر بار و تعداد نوبت‌های روزانه.
- ترتیب استفاده نسبت به مرطوب‌کننده و حمام.
- موعد پیگیری و کاری که هنگام بدترشدن باید انجام دهید.
خارش شبانه را فقط با «نخاراندن» پاسخ ندهید
کوتاه و صاف‌بودن ناخن‌ها، پرهیز از گرمای زیاد و لباس زبر و استفاده از مراقبت تجویزشده می‌توانند به مدیریت خارش کمک کنند. شوینده لباس و نرم‌کننده عطردار هم ممکن است پوست را تحریک کنند. پس از شستن لباس‌ها، آبکشی مناسب اهمیت دارد.۵
وقتی کودک می‌خارد، سرزنش‌کردن او برنامه مراقبت را روشن‌تر نمی‌کند. به‌جای تکرار یک دستور، ببینید اکنون چه چیزی لازم است: آیا اتاق گرم است؟ آیا وقت مراقبت معمول رسیده؟ آیا خارش با برنامه فعلی هنوز خواب را مختل می‌کند؟ پاسخ‌ها را برای مراجعه بعدی ثبت کنید تا شدت مشکل فقط با ظاهر پوست سنجیده نشود.
اگر برای خواباندن کودک هر شب زمان زیادی صرف می‌کنید یا مراقبت باعث تنش شده، همان را به پزشک بگویید. می‌توانید یک شب معمول را شرح دهید: چه ساعتی خارش شروع می‌شود، چه کاری انجام می‌دهید و بعد چه اتفاقی می‌افتد. این توضیح از عبارت کلی «شب‌ها بد است» دقیق‌تر است و مانع واقعی خانواده را نشان می‌دهد.
پانسمان مرطوب را بدون آموزش شروع نکنید
پانسمان مرطوب یا پوشاندن پوست پس از دارو می‌تواند جذب دارو را تغییر دهد. این روش‌ها برای بعضی موارد شدید، با آموزش و دستور مشخص مطرح‌اند؛ روش اجرا و مدت استفاده اهمیت دارند. احتمال عفونت یا تحریک هم وجود دارد. دستور اینترنتی را جایگزین آموزش مربوط به کودک خود نکنید.۸
اگر تیم درمان چنین روشی را پیشنهاد کرده، یک بار اجرای آن را ببینید و بعد خودتان مراحل را بازگو کنید. مشخص کنید چه وسایلی لازم است، روی کدام ناحیه انجام می‌شود و در چه وضعیتی باید متوقف شود. عکس یک پانسمان در اینترنت، این جزئیات را برای وضعیت کودک شما تعیین نمی‌کند.
وقتی چند نفر از کودک مراقبت می‌کنند، برنامه را مشترک کنید
ممکن است مراقبت بین پدر، مادر، مادربزرگ یا مربی تقسیم شود. در این حالت، یک نسخه خوانا از دستور پزشک در دسترس همه باشد. کنار هر محصول نام کاربرد آن را بنویسید و مشخص کنید مسئول هر نوبت چه کسی است. اگر معلوم نیست دارویی مصرف شده یا نه، پیش از تکرار آن، موضوع را با مراقب قبلی روشن کنید.
برای مهدکودک، توضیح طولانی لازم نیست. درباره نیازهای کودک، محصولی که طبق برنامه همراه او می‌فرستید و زمان تماس با خانواده توافق کنید. از مربی بخواهید اگر خارش مانع بازی یا استراحت شد، همان مشاهده را منتقل کند. این اطلاعات کمک می‌کند تصویر روز کودک فقط به ساعاتی که در خانه است محدود نماند.
اگر کودک به اندازه‌ای بزرگ شده که می‌تواند همکاری کند، انتخاب‌های ساده و واقعی به او بدهید؛ مثلاً اینکه برگه ثبت مراقبت کجا باشد یا کدام لباس نرم را بپوشد. انتخاب نوع دارو یا مقدار مصرف همچنان از دستور درمان می‌آید. همراه‌کردن کودک قرار نیست مسئولیت تصمیم پزشکی را به او منتقل کند.
برای خانواده‌ای که چند نسخه یا محصول قدیمی دارد، یک مرور مشترک مفید است: کدام محصول در برنامه فعلی است و کدام مربوط به دوره قبل؟ اگر پاسخ روشن نیست، بسته‌ها را برای بررسی به داروساز نشان دهید. نگه‌داشتن یک کرم در کنار وسایل روزانه، نباید ناخواسته به معنی ادامه مصرف آن تلقی شود.
چه زمانی برنامه را دوباره بررسی کنیم؟
اگر مراقبت و درمان تجویزشده قابل اجرا نیست یا علائم با وجود اجرای آن ادامه دارند، پیگیری لازم است. برنامه درمان اگزما می‌تواند علاوه بر کنترل التهاب، مدیریت محرک‌ها و رسیدگی به عفونت احتمالی را دربر بگیرد. آنتی‌بیوتیک برای عفونت است و به‌خودی‌خود درمان التهاب اگزما محسوب نمی‌شود.۷
برای مراجعه بعدی، سه تغییر مهم را انتخاب کنید: خواب، خارش و وضعیت قسمت‌هایی که بیشتر درگیرند. نام محصولی را که استفاده نشده هم همراه علت آن بنویسید؛ مثلاً کودک سوزش داشته یا دستور برایتان روشن نبوده است. هدف، پیدا‌کردن برنامه‌ای است که خانواده بفهمد و بتواند آن را پیگیری کند.
سوالات متداول
آیا اگزما در کودکان واگیردار است؟
خیر. اگزما از تماس معمول منتقل نمی‌شود. اگر عفونتی روی پوست اضافه شده باشد، مراقبت مربوط به همان عفونت را از پزشک بپرسید.۳
برای اگزمای کودک همه لبنیات را حذف کنیم؟
خیر. حذف غذایی بدون ارزیابی ممکن است به تغذیه آسیب بزند. اگر پس از غذای مشخص واکنش فوری دیده‌اید، آن را برای بررسی پزشکی ثبت کنید.۴
آیا مرطوب‌کننده جای داروی اگزما را می‌گیرد؟
همیشه نه. مرطوب‌کننده مراقبت پایه است؛ برای کنترل التهاب ممکن است داروی جداگانه لازم باشد.۷
اگزما تا چه سنی ادامه دارد؟
روند آن متفاوت است و در بعضی کودکان با افزایش سن بهتر می‌شود. زمان ثابت و قابل تضمینی برای پایان بیماری وجود ندارد.۱
روی اگزمای ترشح‌دار پانسمان مرطوب بگذاریم؟
اگر احتمال عفونت وجود دارد، پیش از ادامه این روش با پزشک تماس بگیرید. پوشاندن پوست در این شرایط ممکن است عفونت را بدتر کند.۲
درباره این مقاله و اطلاعات پزشکی آن
این مقاله توسط تیم این‌ریلیتی، بر پایه بررسی منابع علمی مرتبط، تحقیق و گردآوری شده است. هدف آن، کمک به آگاهی شما درباره سلامت است.
اطلاعات این مقاله جایگزین مراجعه به پزشک، ارزیابی پزشکی، تشخیص یا درمان نیست. برای بررسی علائم و تصمیم‌گیری درباره درمان، با پزشک مشورت کنید.
